ตำบลต้นแบบ ตำบลจัดการสุขภาพดี วิถีชีวิตไทย ปี ๒๕๕๖ PDF Print E-mail
Written by ศุภชัย สีลาดเลา   
Sunday, 22 March 2015 17:13

ผลงานเด่น

ตำบลต้นแบบ ตำบลจัดการสุขภาพดี วิถีชีวิตไทย ปี ๒๕๕๖

หลักการและเหตุผล

สถานการณ์ปัญหาโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่สามารถป้องกันได้ หรือเรียกว่าโรควิถีชีวิตซึ่งเป็นปัญหาสุขภาพสำคัญลำดับต้นๆที่ระบาดอยู่ในปัจจุบันและในอนาคตที่คาดว่าจะมีแนวโน้มทวีความรุนแรงมากยิ่งขึ้น  หากปล่อยให้สถานการณ์ดำเนินไปโดยมิได้ดำเนินการสกัดกั้นปัญหาอย่างจริงจังซึ่งแผนยุทธศาสตร์สุขภาพดีวิถีชีวิตไทย ได้ต่อยอดความคิดเชิงลึกในแต่ละประเด็นปัญหาสานต่อแนวคิดสุขภาพพอเพียงตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ที่ยึดคนเป็นศูนย์กลางของการพัฒนา สร้างสมดุลการพัฒนาในทุกมิติและสร้างภูมิคุ้มกันที่เข้มแข็งให้กับคนไทยและประเทศผ่านมุมมองแบบบูรณาการเป็นองค์รวมในบริบทแวดล้อมที่กว้างขวาง การสร้างกระบวนการการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในสังคม และการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจของประชาชน ที่มีความชัดเจนของเป้าหมาย การพัฒนาที่มุ่งสร้างวิถีชีวิตที่พอเพียงเพื่อการมีสุขภาพที่ดีของคนไทยด้วยการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การพัฒนาแบบมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในทุกระดับทั้งในระดับบุคคล ครอบครัว ชุมชน สังคม และประเทศ ให้ก้าวไปสู่ระบบสุขภาพพอเพียง และสังคมอยู่เย็นเป็นสุขและอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข จังหวัดร้อยเอ็ด ได้ดำเนินการแก้ไขปัญหาโรคเรื้อรังมาโดยตลอด ซึ่งเป็นการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์สุขภาพดีวิถีไทย ตั้งแต่ปี ๒๕๕๒ โดยได้ดำเนินโครงการที่หลากหลาย ได้แก่ ๑) โครงการหมู่บ้านจัดการสุขภาพ  ๒) โครงการหมู่บ้านต้นแบบปรับเปลี่ยนพฤติกรรมลดโรค ๓) โครงการคนไทยไร้พุง ๔) โครงการสุขภาพดีวิถีไทย ๕) โครงการพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพตามแนวทางสุขบัญญัติแห่งชาติ โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ   ๖) โครงการเด็กไทยไม่กินหวาน  ๗) การจัดมหกรรมสุขภาพดีวิถีไทย วิถีพอเพียง ในปี ๒๕๕๒-๒๕๕๓ การดำเนินงานดังกล่าว พบว่ามีความก้าวหน้าในการดำเนินงานในเบื้องต้นคือ ประชาชนในหมู่บ้านต้นแบบมีพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสมขึ้นทั้งด้านการออกกำลังกาย การรับประทานอาหาร และการจัดการสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อการมีสุขภาพดี รวมทั้งการมีส่วนร่วมของชุมชนในการดำเนินงานอย่างเป็นระบบจึงเห็นได้ว่าควรมีการพัฒนาโครงการให้ต่อเนื่องและเกิด Best Practice

ตำบลแสนชาติได้ดำเนินการพัฒนาอย่างต่อเนื่องหมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรมลดโรคมะเร็ง เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หัวใจและหลอดเลือด มาตั้งแต่ปี ๒๕๕๒ -๒๕๕๔ ที่เป็นรูปธรรมจำนวน ๓ หมู่บ้าน เครือข่ายสุขภาพตำบลแสนชาติ ได้รับการสนับสนุนจากทุกหมู่บ้าน ในตำบลแสนชาติ ในปี ๒๕๕๕ จึงได้ขยายหมู่บ้านต้นแบบสุขภาพดี  หมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง ให้ครบทุกหมู่บ้านเพื่อเป็นตำบลจัดการสุขภาพ ทั้งนี้การประสานได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานราชการในพื้นที่ในการร่วมดำเนินการ  ซึ่งได้แก่  สำนักงานสาธารณสุข โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านแซงแหลม ,อบต.แสนชาติ, สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอจังหาร กศน.ตำบลแสนชาติ และโรงเรียนในพื้นที่ เป็นภาคีเครือข่ายในการดำเนินงาน เพื่อให้ประชาชนในชุมชนสามารถดูแลส่งเสริมสุขภาพและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพได้อย่างถูกต้องและเหมาะสมกับสภาพปัญหาวิถีชีวิต และบริบทของชุมชน และส่งเสริมการออกกำลังกาย และพัฒนาเป็นชุมชนพอเพียงเพื่อนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนโดยการมีส่วนร่วมแบบบูรณาของชุมชน ซึ่งได้ดำเนินงานมาอย่างต่อเนื่อง ทำให้ประชาชนได้ตระหนักถึงความสำคัญในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพที่ดีและได้มีหน่วยงาน ชุมชนอื่นได้เข้ามาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในการขับเคลื่อนตำบลจัดการสุขภาพดี จึงเกิดเป็น ?แสนชาติโมเดล?

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านแซงแหลม จึงได้จัดทำโครงการพัฒนาศักยภาพตำบลจัดการสุขภาพดี วิถีชีวิตไทย ปี  ๒๕๕๕- ๒๕๕๖ เพื่อประชาชนในหมู่บ้านลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็ง โรคความดันโลหิตสูงและโรคหัวใจและหลอดเลือด/นักเรียนมีพฤติกรรมสุขภาพตามสุขบัญญัติเป็นวิถีชีวิต   ซึ่งตำบลแสนชาติ ได้รับการจัดสรรงบประมาณตามแผนงานส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค ภายใต้โครงการตำบลสุขภาพดี วิถีชีวิตไทย

กรอบแนวคิดการดำเนินงานขับเคลื่อนตำบลสุขภาพดี วิถีชีวิตไทย

วัตถุประสงค์ ๑. เพื่อลดอัตราการเกิดผู้ป่วยรายใหม่ในโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ในพื้นที่รับผิดชอบตำบลแสนชาติ โดยบูรณาการด้านการดำเนินงานส่งเสริมสุขภาพ  และป้องกันควบคุมโรค

๒. เพื่อให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์สุขภาพดี วิถีชีวิตไทย ในปีงบประมาณ ๒๕๕๔-๒๕๖๓  และยุทธศาสตร์ด้านสุขภาพจังหวัดร้อยเอ็ด ( ยุทธศาสตร์ที่ ๑ และ ๓ )

๓. เพื่อนำไปสู่การสร้างตำบลจัดการสุขภาพดี  วิถีชีวิตไทย  อย่างยั่งยืน

๔. เพื่อให้ประชาชนมีสุขภาพดี สามารถจัดการสุขภาพดี  วิถีชีวิตไทยผ่านเกณฑ์ระดับดีเยี่ยม

วิธีการดำเนินงาน

๑. การสร้างทีมงาน ประกอบด้วย

-ภาครัฐ เช่น รพ.สต.บ้านแซงแหลม กศน.อำเภอจังหาร พัฒนาชุมชน  โรงเรียน                                                                                                                                          -องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น : อบต.แสนชาติ

-ภาคประชาชน : ผู้นำชุมชน อสม. แกนนำหมู่บ้าน ชมรมต่างๆ

กระบวนการดำเนินงาน

-          โดยการพูดคุยประสานงาน ประชาสัมพันธ์

-          มีการจัดประชุมชี้แจงทำความเข้าใจ และระดมความคิดเห็น

-          มีคัดเลือกทีมงาน โดยสมัครใจ เสนอชื่อ มีมติในที่ประชุม

-          มีการจัดตั้งคณะทำงาน และกำหนดบทบาทหน้าที่อย่างชัดเจน

๒. การศึกษาข้อมูลพื้นฐาน วิเคราะห์ปัญหาด้านสุขภาพของชุมชน

๒.๑  ข้อมูลประชากรของชุมชนจำนวนประชากรในพื้นที่  กลุ่มวัยต่างๆ

๒.๒  ข้อมูลเกี่ยวกับสภาพแวดล้อมทั่วๆไปของชุมชน

๒.๓  ข้อมูลสุขภาพของชุมชนกลุ่มเสี่ยง กลุ่มโรคเบาหวาน  ความดันโลหิตสูง  ข้อมูลการไปรับ    บริการต่างๆ

๒.๔  ข้อมูลพฤติกรรมสุขภาพ การบริโภคอาหาร  การออกกำลังกาย

๓. การจัดทำแผน โดยการสร้างและใช้แผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ โดยใช้ กระบวนการการจัดทำแผนอย่างมีส่วนร่วม  การยึดชุมชน / พื้นที่เป็นฐาน

-          การเปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้าร่วมในการจัดทำแผนสุขภาพตำบล

-          จัดเวทีประชาคม/ประชุม

-          อสม.แต่ละหมู่บ้านต้องได้รับการอบรมในเรื่องการจัดทำแผนสุขภาพ

-          การระดมทรัพยากรและทุนจากชุมชนมาใช้

-

๔. การจัดกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพในชุมชนโดยยึดหลัก ๔ อ. ๓ ส.

อ.ออกกำลังกาย กระตุ้นและสร้างกระแสให้ประชาชนออกกำลังกายทุกวันหรืออย่างน้อยสัปดาห์ละ ๓-๕ วันๆละ ๓๐ นาที โดยอสม.เป็นผู้นำออกกำลังกาย

ชักชวน ?คนมักม่วน? มาเป็น ?ผู้ก่อการดี? ตั้งเป็น ?ชมรมสร้างสุขภาพ?ร่วมกันออกกำลังกายด้วยการเต้นแอโรบิค ทุกเย็น วันละ ๑ ชั่วโมง   เริ่มแรกมีคนมาร่วม ประมาณ วันละ ๒๐-๓๐ คน ชุมชนจึงใช้เทคนิค

-          ออกกำลังกายแจกไข่ ๑ คน ต่อ ๑ ฟอง เพื่อกระตุ้นให้ประชาชนมาออกกำลังกาย

-          เด็กเล็กเป็นตัวกระตุ้นให้ผู้ใหญ่มาออกกำลังกาย ลูกไปไหน ตา ยายก็ไปด้วย ผู้ใหญ่บ้านเปิดเพลงพิณแดนซ์ ตอนตีห้าของทุกวัน ปลุกคนมาออกกำลังกาย จึงเห็นคนออกมาวิ่งตามถนนรอบหมู่บ้านทุกเช้า เด็กเล็กก็ออกมาวิ่งทำให้ผู้ปกครองต้องออกมาด้วยกัน

-          สร้างเครือข่าย ขยายกิจกรรม  ชวนกันทำทั้งตำบล

-          จัดอบรม ผู้นำออกกำลังกาย ให้กับทุกหมู่บ้าน ในตำบล หมู่บ้านละ ๕ คน ขอรับการสนับสนุนจากกองทุนหลักประกันสุขภาพ ตำบลแสนชาติ  เพื่อส่งเสริมการออกกำลังกายที่ต่อเนื่อง เหมาะสมกับวิถีชีวิต

อ.อาหาร

-ส่งเสริมการปลูกผักริมรั้ว สวนครัวข้างบ้าน ที่หลากหลาย เพียงพอต่อการบริโภค

แนะนำให้ปลูกผักปลอดสารพิษไว้กินเองทุกครัวเรือน มีแปลงผักรวมแต่ละหมู่บ้าน  ปลูกผักตามกระถางหน้าบ้านซึ่งได้รับงบประมาณจากโครงการหน้าบ้านน่ามอง ของ อบต.ทุกปีๆละ ๑๐,๐๐๐ บาท และกศน. สนับสนุน กระถางปลูกผัก

-แนะนำให้ประชาชนกินผักสดหรือผลไม้อย่างน้อยวันละ ๕ ขีดเพื่อลดโรคความดันโลหิตสูง โรคมะเร็ง

-          จัดกระบวนการเรียนรู้  การบริโภคที่เหมาะสมตามวัยและสภาวะสุขภาพ  ผักพื้นบ้านต้านโรค  พาข้าวสุขภาพ

อ.อารมณ์

รณรงค์สร้างความสุขทางใจให้กับคนในชุมชนผ่านกิจกรรม

ถนนสายบุญ : เส้นทางสร้างสุข จิตสงบ สิ่งแวดล้อมสะอาด

ลานวัด : เยาวชน มีกิจกรรมพัฒนาวัด

ลานธรรม : วัดสว่างศรีลำชี ทำวัตรเย็น เทศน์ออกเสียงตามสายทุกเย็น

ลานกีฬา : ก่อสร้างสนามกีฬาในบริเวณวัด เยาวชนเล่นกีฬาทุกวัน

อสม.ประเมินความเครียด วิเคราะห์ปัญหาร่วมกันในชุมชน

อ.อนามัยสิ่งแวดล้อม

?สร้างทีมงาน  บริหารเป็นคุ้ม ทำหน้าบ้านให้สวย หลังบ้านสวน  บนบ้านงาม ด้วยวิถีพอเพียง?

มีคณะกรรมการบริหารคุ้มและสมาชิกครัวเรือนในคุ้มรับผิดชอบมีการกำหนดกฎ กติกา ข้อตกลงร่วมกันของหมู่บ้าน แต่ละคุ้มมีกิจกรรมการพัฒนาร่วมกัน เป็นประจำ โดยได้การสนับสนุนจาก ?โครงการหน้าบ้านน่ามอง? ของ อบต.แสนชาติ และ ?โครงการเดือนละวัน ฉันและเธอ ร่วมพัฒนา? ของ สนง.พัฒนาชุมชน

. ลด ละ เลิก บุหรี่ สุรา สุขบัญญัติแห่งชาติ ๑๐ ประการ -    ส่งเสริมกิจกรรมกีฬาแสนชาติต้านยาเสพติด(งบสนับสนุนจาก อบต.)

-          รณรงค์เลิกสูบบุหรี่  ให้คำแนะนำในการเลิกบุหรี่

-          ติดสติกเกอร์ ร้านค้าให้งดจำหน่ายบุหรี่ สุรา แก่เด็กที่มีอายุต่ำกว่า ๑๘ ปี

-          ติดป้ายห้ามนำบุหรี่ มาจำหน่ายและสูบในวัด โรงเรียน

-          เป็นข้อกำหนดในธรรมนูญสุขภาพตำบลแสนชาติ ว่างานบุญ ๓ ประเภท คือ  งานศพ งานกฐิน  งานบวช ต้องปลอดจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ โดยมีโครงการงานบุญปลอดเหล้า

-           โรงเรียนในตำบลทุกแห่ง ได้นำหลักสุขบัญญัติแห่งชาติ ๑๐ ประการ ไปสร้างกระบวนการเรียนรู้เพื่อปลูกฝัง  พฤติกรรมสุขภาพที่ดีแก่นักเรียน

การส่งเสริมกิจกรรมในกลุ่มโรคเรื้อรัง

กลุ่มปกติ : รณรงค์ส่งเสริมพฤติกรรมด้วย 3 อ.  2 ส.                                                                         กลุ่มเสี่ยงสูง : ระดับบุคล  ให้คำปรึกษาปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในคลินิกไร้พุง                                                                   ระดับชุมชน ทำให้เกิดองค์กร/ชุมชนไร้พุง  โดยใช้ SRM เป็นเครื่องมือ                                                        กลุ่มป่วย: การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การรักษาจาก รพ.สต. ,รพ.ช., รพ.ท และค้นหาโรคแทรกซ้อน กลุ่มป่วยที่มีภาวะแทรกซ้อน : ได้รับการดูแลจาก รพ.ท  หรือ  รพ.ศ.

-          อบรมฟื้นฟูความรู้แกนนำ อสม.(เชี่ยวชาญ) อสม. ต้องผ่านการอบรมในเรื่องตามนโยบายเร่งด่วน 5 โรค คือ โรคเบาหวาน / ความดันโลหิตสูง / โรคหัวใจ โรคหลอดเลือด และโรคมะเร็ง

ค่ายจัดการสุขภาพเพื่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมลดโรคฯ

๕. การเฝ้าระวังพฤติกรรมสุขภาพ ใช้แบบเฝ้าระวังกลุ่มเสี่ยงโดยบุคคลในครอบครัว  เฝ้าระวังภายในคุ้มโดยอสม.และคืนข้อมูลสู่ชุมชน

๖. การจัดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ในรูปแบบการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกลุ่มป่วย กลุ่มเสี่ยงระดับคุ้ม หมู่บ้าน ระดับตำบล  และระหว่างกับพื้นที่อื่น

๗. การประเมินการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมลดโรคดำเนินงานตามแนวทางพัฒนาตำบลจัดการสุขภาพดี วิถีไทยไปสู่การเป็นพื้นที่ต้นแบบ

๘. มีการถอดบทเรียนและสรุปบทเรียน การค้นหาและพัฒนานวัตกรรมที่นำไปสู่การส่งเสริมสุขภาพ การป้องกันโรคและการฟื้นฟูสภาพ

๙. จัดประกวดหมู่บ้านเพื่อกระตุ้นและสร้างกระแสให้เกิดการพัฒนาหมู่บ้านอย่างต่อเนื่องแบบยั่งยืนและเพื่อเตรียมหมู่บ้านส่งเข้าประกวดตำบลจัดการสุขภาพดี  วิถีชีวิตไทย  ระดับจังหวัด

๑๐.ติดตามประเมินผลและรายงานผลการดำเนินงาน

ผลลัพธ์

๑. มีหมู่บ้านจัดการสุขภาพวิถีชีวิตไทยที่ผ่านเกณฑ์การประเมินหมู่บ้านจัดการสุขภาพ/หมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ/ชุมชนลดเสี่ยงลดโรค/ชุมชนไร้พุง ผ่านเกณฑ์ ทุกหมู่บ้าน

๒. มีศูนย์เรียนรู้ /เป็นที่ศึกษาดูงาน / แลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างชุมชน

๓. มีเครือข่ายการพัฒนาความร่วมมือระหว่างตำบล

๔. มีนวัตกรรมของชุมชนที่นำไปสู่การส่งเสริมสุขภาพ การป้องกันโรคและการฟื้นฟูสภาพ

๕. มีระบบเฝ้าระวังโรควิถีของชุมชน

๖. ประชาชนมีความพึงพอใจระดับดีมาก ร้อยละ ๙๕

ปัจจัยแห่งความสำเร็จ

๑. การมีส่วนร่วมของชุมชน ภาคีเครือข่ายที่เข้มแข็ง

๒. การดำเนินงาน สอดคล้องกับปัญหา และความต้องการของประชาชนที่มุ่งสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ

๓. มีการวิเคราะห์ปัญหา  นำเสนอให้ชุมชน  ได้ทราบถึงปัญหาและหาแนวทางแก้ไขร่วมกัน

๔. เจ้าหน้าที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านแซงแหลม เป็นพี่เลี้ยงการดำเนินงานอย่างดี และต่อเนื่อง

๕. ประชาชน ด้วยความมีสำนึกต่อส่วนรวม มุ่งมั่นและเต็มใจในการพัฒนาสุขภาพ

๖. กระตุ้นให้มีการดำเนินกิจกรรมด้านสุขภาพอย่างต่อเนื่องและมีมาตรการของสังคม

การพัฒนาต่อยอด

๑. โครงการพัฒนากระบวนการตำบลจัดการสุขภาพฯ ให้ครอบคลุมทุกกิจกรรม

๒. โครงการอบรมพัฒนาศักยภาพ แกนนำสุขภาพครอบครัว ( กสค.)เกี่ยวกับการเฝ้าระวังโรค/เฝ้าระวังพฤติกรรม      สุขภาพวิถีชีวิต

๓. โครงการส่งเสริมให้ปรับปรุง ศสมช..ให้สามารถใช้งานได้ เพื่อให้เป็นศูนย์เรียนรู้ด้านสุขภาพ